Usturalar Edebiyat ve Bilmeceler Üzerine: İnsan Kaçıran Denklemler

Sneakers - Şifreciler filmi vizyona girdiği 92 yılında oldukça ilgi toplamış, o zamanlar yarı-büyü havasında tanıtılan elektronik şifreciliğin popüler, bir o kadar da şehir efsanelerine açık bir konu olmasına katkıda bulunmuştur.

Film Redford'dan rahmetli River Phoneix'e gişeye oynayacağı garanti pek çok yıldızı yan yana koyar. Kör gözüyle gözetleme, scrabble ve görmeden araç kullanma gibi kimi sahneleri - haydi klasik demeyelim- hatırlanan görsellerde yerini alır.

Kıyıda köşede kalmış matematik doktoru Janek'in konferans sahnesi ise üzerine vuran slaytların anlamsızlığı kadar, kaynağı açısından da önemlidir

Sahnedeki slaytları, filmin matematik danışmanı olan Len Adelman hazırlar. Filmin Senaristi Larry Lasker 1983 yılında, muhteşem "war games"i yazdıktan sonra Adelman ile iki farklı proje konusunda görüşür. İlki o yıllarda, bilgisayar teknolojisinin sivil hayata hızla girmesiyle popüler bir konu haline geleceği belli olan şifreler, ikincisi "yedi uyuyanlar - ecnebi versiyonu rip van vinkle" dan alınan ilhamla, "beyin fonksiyonları donmuş" olan bir grup parkinsonlunun yıllar sonra çözülüp hayata dönmesi üzerinedir. Larry şifreleme fikrindense daha garanti görünen "uyanan beyinler" senaryosuna döner, 1990 da Awakenings'i yazar.

Bu projeyi bitirmesinin ardından Adelman'a tekrar uğrayıp, şifrecilik ile ilgili filminin bir sahnesi için matematik slaytları hazırlamasını ister. Hayatını verdiği alanın, bir büyük filmin ana konusu olması fikrinden heyecanlanan Adelman, birkaç dakikalık sahnede birkaç saniye görünecek slaytlar için oldukça uzun çalışır. Farazi konferans slaytlarında 100 basamaktan büyük asalları ayıklamak için kullanılan "sayı cismi kalburu"na, Artin eşlemelerine değinir.

Aldelman'ın tasarlamadığı slayt.

Aldelman

Ancak sahne çekilirken, "elle yazılmış notlar" görüntüsünün daha etkileyici olacağı gerekçesiyle hazırladığı slaytlar çöpe atılır. Sahne için anlamsız, konuyla ucundan alakalı herkese komik gelecek kadar basit çizimler kullanılır. Yine de Larry, Adelman'a karısını Robert Redford ile tanıştırma sözünü tutar.

Belli ki yapımcılar, Hawking'in yayımcısının "kitaba konan her denklem, satış rakamını yarıya indirir" sözünü ciddiye almış, Adelman'ın slaytlarını fazla "matematik" bulmuşlardır. Aldelman'ın avuntusu en azından "Gauss oranlamasında bir devrim" sözünün sahnede kullanılmasıdır.

Aldelman günümüzde en yaygın kullanılan şifreleme tekniklerinden (ki tarihte hepi topu birkaç yöntem geliştirilmiştir) RSA'in üç mucidinden biri, kısaltmadaki "A" harfinin temsil ettiği insandır.

Bath Nişanı

Ek not: Aslında yöntem adı geçen üçlüden bir kaç yıl önce, 1974 yılında ingiliz şifreci Clifford Cocks tarafından bulunmuş, ancak buluşu çalıştığı İngiliz istihbarat servisi tarafından çok gizli olarak sınıflandırıldığından, yöntemi yayınlayamamış, adını verememiştir. Bu fedakarlığının ve bilinmeyen başka çalışmalarının karşılığında aldığı "En Onurlu İngiliz Yüksek Şövalye Örgütü (Bath)" dostluk nişanına değip değmediğine takılmış mıdır acaba ?

Aldelman'a dönersek, kendisi aynı zamanda bir matematik problemini DNA kullanarak çözmüş ilk insandır. Bilime onlarca katkısından en görüneni, "bilgisayar virüsü" teriminin isim babalığıdır.

Hollywood'un konuya bu derece hakim bir uzmanın üç slaydına bile tahammül edememesi bir yana, hafifmeşrep bilgisayar filmleri arasında bir kült olma özelliğini koruyan Sneakers, hala keyifli bir nostalji akşamı için iyi malzemedir.